انتشار دوفصلنامه مطالعات موزهای «زرینفام»، روایتگر تلاش پنجساله معاونت موزهها و گنجینههای فرهنگی آستان قدس رضوی در مسیر تقویت مطالعات موزهای بهعنوان حوزهای مستقل و در عین حال میانرشتهای است.
به گزارش گنجینه رضوی، «زرینفام»، از جمله نشریات تخصصی است که سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، صاحب امتیاز آن است. محتوای این نشریه زیر نظر مهدی قیصرینیک، معاون موزهها و گنجینههای فرهنگی سازمان بهعنوان مدیر مسئول آن، گردآوری و منتشر میشود. دکتر حکمتالله ملاصالحی و دکتر بابک شیخ بیکلو اسلام نیز به ترتیب سردبیری و جانشین سردبیری این نشریه را برعهده دارند. در آستانه انتشار پنجمین شماره آن در پاییز ۱۴۰۵، با ماندانا یمینی، مدیر داخلی این نشریه به گفتوگو میپردازیم که در ادامه میخوانید:
ابتدا به تاریخچه و اهداف انتشار نشریه زرین فام اشاره بفرمایید.
دوفصلنامه مطالعات موزهای «زرینفام» با هدف توسعه و ارتقای دانش موزهای، ایجاد بستری برای انتشار پژوهشهای تخصصی و معرفی علمی آثار و مجموعههای موزهای منتشر میشود. این نشریه در سال ۱۴۰۰ مجوز انتشار دریافت کرد و با رویکردی تخصصی و میانرشتهای فعالیت خود را آغاز کرد. زرینفام، تلاش دارد میان موزهها، دانشگاهها و جامعه پژوهشی ارتباط علمی برقرار کند و مطالعات موزهای را بهعنوان حوزهای مستقل و در عین حال میانرشتهای تقویت کند. تاکنون نیز چهار شماره از آن در قالب نسخههای «الکترونیکی» و «چاپی»، منتشر شده است.
این نشریه در چه حوزههایی موضوعی منتشر میشود؟
زرینفام، موضوعات متنوع مرتبط با موزه و میراث فرهنگی از جمله مطالعات موزهای و موزهداری، معرفی و پژوهش آثار موزهای، تاریخ هنر، باستانشناسی، هنرهای ایرانی-اسلامی، حفاظت و مرمت آثار، مستندسازی و مجموعهداری، شیوهها و استانداردهای نمایش آثار و روایتگری و معرفی آثار، ارتباط موزه و جامعه و شیوههای ایجاد تعامل بین مخاطب و موزه را پوشش میدهد. البته از آنجاییکه مطالعات موزهای ماهیتی میانرشتهای دارد، استفاده از دانش رشتههایی همچون تاریخ، پژوهش هنر، فلسفه، معماری و سایر حوزههای مرتبط نیز در این مطالعات اهمیت دارد.
مهمترین ویژگیهای مقالات برای انتشار در این دوفصلنامه چیست؟
اولویتهای پژوهشی نشریه در سایت آن بارگذاری شده و لازم است نویسنده قبل از تألیف یا ارسال مقاله به آن توجه داشته باشد. علاوهبراین، مقاله باید در راستای ارتقای دانش موزهای، دارای تحلیل علمی و حرف تازهای در این حوزه باشد و از اصول پژوهش علمی، مستندات معتبر و روش تحقیق برخوردار باشد. بررسی علمی آثار موزه رضوی و تطبیق با آثار مشابه در سایر موزههای ایران و جهان و پژوهش در زمینه آرایهها و معماری حرم مطهر رضوی نیز از جمله اولویتهای پژوهشی نشریه است.
هیئت تحریریه زرینفام متشکل از چه متخصصانی است؟
این هیئت تحریریه، متشکل از ۹ عضو از اعضای هیئت علمی دانشگاههای مختلف کشور در رتبههای علمی استادتمام و دانشیار است. با توجه به ماهیت میانرشتهای مطالعات موزهای، تخصص اعضا نیز محدود به موزهداری نیست و حوزههایی همچون باستانشناسی، تاریخ، پژوهش هنر، فلسفه و هنر اسلامی را دربرمیگیرد. این تنوع علمی امکان بررسی مقالات از زوایای مختلف تخصصی را فراهم میکند. همچنین حضور دکتر «شیلا بلر»، در حوزه هنر اسلامی و آسیایی و دکتر «مارکوس ریتر» در حوزه تاریخ هنر اسلامی، به ترکیب بینالمللی نشریه، بُعد تخصصی دیگری بخشیده است.
فرآیند جذب مقالات نشریه و داوری آنها، چگونه پیگیری میشود؟
دریافت مقالات از طریق سامانه نشریه انجام میشود. دراینمیان، ابتدا مقالات دریافتی از نظر انطباق با ضوابط و همچنین مشابهتیابی بررسی میشوند. پس از بررسی اولیه، مقالات واجد شرایط وارد فرآیند داوری شده و بهصورت دو سوی ناشناس توسط متخصصان مرتبط بررسی خواهند شد. در صورت نیاز، مقاله برای اصلاح به نویسنده بازگردانده میشود. مراحل داوری، اصلاح، اعلام نتیجه و وضعیت مقاله تا زمان انتشار از طریق سامانه قابل پیگیری است و اطلاعرسانیهای لازم نیز از طریق ایمیل نویسنده انجام میشود.
این نشریه چه وجه تمایزی با سایر نشریات کشور در حوزه مطالعات موزهای دارد؟
در کشور نشریاتی وجود دارند که در حوزه موزه، موزهداری و مطالعات مرتبط فعالیت میکنند؛ بهطورمثال، از نشریات وابسته به موزههای بزرگ کشور میتوان نام برد. دراینبین، تفاوت زرینفام با این نشریات در تمرکز تخصصی بر مطالعات موزهای و رویکرد میانرشتهای آن است. به عبارتی دیگر، نشریه تلاش میکند میان رشتههای مختلف و دانش موزهای، پیوند ایجاد کرده و موزه را نه صرفاً محل نگهداری آثار، بلکه بهعنوان بستری برای پژوهش، تولید دانش، حفاظت و ارتباط با جامعه مورد توجه قرار دهد. همچنین ارتباط با مجموعه ارزشمند موزه رضوی و امکان مطالعه و معرفی آثار آن در مقایسه با مجموعههای مشابه، ظرفیت ویژهای برای نشریه ایجاد کرده است.
انتشار دوفصلنامه زرینفام چه بازخوردی در بین پژوهشگران داشته است؟
در مدت کوتاه فعالیت نشریه، پژوهشگران متخصص از نقاط مختلف کشور و با موضوعات متنوع موزهای مقالات خود را ارسال کردهاند. این استقبال نشان میدهد، زرینفام توانسته است در مدت کوتاه، خود را در عرصه پژوهش تخصصی موزه و موزهداری کشور معرفی کند و ظرفیت مناسبی برای ادامه این مسیر و گسترش تبادلات علمی در آینده ایجاد کند.
سازمان چه برنامههایی برای ارتقای این نشریه علمی در آینده دارد؟
با توجه به نوپا بودن نشریه، زرینفام در حال حاضر در فرآیند اخذ درجه علمی از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری قرار دارد و در سال جاری درخواست آن ارائه و مراحل بررسی و داوری مربوطه انجام خواهد شد. تلاش برای نمایهشدن در پایگاههای معتبر بینالمللی نیز از دیگر برنامههای مهم در این مسیر است. همچنین هدف آن است که زرینفام، به پایگاهی برای تبادلات علمی میان موزهها و پژوهشگران، بهویژه موزههای دارای آثار دوره اسلامی تبدیل شود. معرفی شایسته موزه و گنجینه آستان قدس رضوی در عرصه علمی و بینالمللی نیز از اهداف مهم نشریه است. این امر در عین حال به معنای محدود شدن مقالات به آثار موزه رضوی نیست؛ زیرا تبادل دانش و مطالعات تطبیقی میان موزهها از اهداف اصلی نشریه است.
به چگونگی ارتباط دانشپژوهان با این نشریه برای کسب اطلاعات بیشتر و ارسال مقالات نیز اشاره بفرمایید؟
دستاندرکاران اجرایی دوفصلنامه مطالعات موزهای زرینفام در محل موزه رضوی واقع در صحن کوثر حرم مطهر رضوی مستقر هستند. وب سایت نشریه نیز به نشانی اینترنتی: «https://museum.aqr-libjournal.ir»، در دسترس کاربران قرار دارد. همچنین علاقهمندان برای کسب اطلاعات میتوانند با شماره تلفن: 32241105 -051(مدیر مسئول نشریه) و شماره تلفن: 32232004-051، داخلی 3292(مدیر اجرایی نشریه)، تماس بگیرند.
به نقل از سایت سازمان کتابخانه هاف موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی